چاپ خبــر
مرنجاب
نگاهی به پیشینه مشکلات ساختاری منطقه گردشگری کویر مرنجاب:

رنج‌نامه مرنجاب/ مروری بر کاستی‌های پیش روی ساماندهی کویر آران و بیدگل

یکی از دلایل مهم مشکلات کویر مرنجاب کم کاری نهادهای مسئول در زمینه توسعه و ساماندهی وضعیت گردشگری منطقه مرنجاب آران و بیدگل است.

خطب شکن: جعفر عربیان، دبیر ویژه نامه نسل فردا در آران و بیدگل/ زمانی را در کودکی به یاد می‌آورم که دهقان پیری داستان کاروانسرایی را تعریف می‌کرد که کمتر کسی آن را دیده و می‌شناسد. او می‌گفت در زمان نوجوانی‌اش مدتی در کنار کاروانسرای مرنجاب به کشاورزی مشغول بوده و زیبایی‌های این منطقه کویری را به خوبی دیده است. وی اعتقاد داشت اگر روزی پای عامه مردم به این منطقه بکر کویری باز شود، زیبایی‌های کویر مرنجاب، آن چنان افسونی در دل و دیده آنان می‌اندازد که موجب روانه شدن سیل گردشگران به آن پهنه کویری می‌شود.

دوران کوتاه طلایی 

پیر مرد راست می‌گفت. پس از پایان اولین دوره مرمت کاروانسرای مرنجاب در سال ۱۳۸۲ و همچنین به‌سازی جاده دسترسی به کویر آران و بیدگل، این منطقه به عنوان یکی از مناطق نمونه گردشگری کشور معرفی و در مدت کوتاهی تورهای گردشگری به مقصد مرنجاب، به عنوان پر مشتری‌ترین تور آژانس‌های مختلف گردشگری در کشور بدل شد. سیل گردشگران مختلف داخلی و خارجی بدون هیچگونه سیاست گذاری و مدیریت از سوی نهادهای مختلف آران و بیدگل وارد مرنجاب شدند. تبلیغات آژانس‌ها برای کشاندن مردم به این منطقه فزونی یافت و کم کم تورها و گردشگران میهمان هر روزه کویر آران و بیدگل شدند.

تور مرنجاب

مردم این شهرستان نیز از این اتفاق بی بهره نماندند و کار راهنمایان محلی کویر سکه شد و برای افراد زیادی به صورت مستقیم و غیرمستقیم اشتغال ایجاد شد. مردم آران و بیدگل نیز خوشحال از اینکه شهرشان هر روزه میزبان افراد مختلف از سراسر کشور و دنیاست کویر مرنجاب را سرمایه‌ای بزرگ برای خود می‌دانستند. مسئولان شهر هر جا صحبت از آران و بیدگل می‌شد نام مرنجاب را با غرور و افتخار می‌گفتند و تبدیل آن به منطقه نمونه گردشگری را دستاورد خود می‌دانستند. اما این دوره طلایی دیری نپایید و از همان ابتدا برخی معضلات ناشی از سو مدیریت و عدم وجود تصمیم گیرنده واحد در زمینه اداره منطقه نمونه کویری مرنجاب نمایان شد.

پاک کردن صورت مسأله

مشکلات مختلف زیست محیطی، فرهنگی، اقتصادی و حتی امنیتی به تدریج بروز کرد و موجب شد نهادهای مختلف شهر که پیش از این هیچ طرح و تصمیمی در مورد مدیریت این منطقه اتخاذ نکرده بودند برای جلوگیری از حاد شدن مشکلات مذکور وارد عمل شدند.

بر خلاف انتظار، نهادهای تصمیم گیرنده شهر به جای اتخاذ تصمیم اساسی و جبران بی برنامگی قبلی با برنامه‌ریزی صحیح، همواره راحت‌ترین راه را انتخاب کردند و چاره کار را در بستن راه کویر زیبای مرنجاب و مظاهر طبیعت به روی گردشگران دیده اند.

این راهکار بدوی و غیر اصولی در سال های اخیر در چندین نوبت و به بهانه های مختلف اتخاذ و اجرایی شده اما تجربه ثابت کرده است که هیچ تاثیر مثبتی نداشته است. مساله‌ای که واکنش شدید رسانه‌های مختلف داخلی و خارجی و حتی رسانه ملی را به همراه داشت، تقریبا در تمام مجلات، روزنامه‌ها، خبرگزاری‌ها و سایت‌های مختلف خبری گزارش‌هایی انتقادی در مورد بستن راه مرنجاب آران و بیدگل به روی گردشگران نوشته و منتشر شد.

تعطیلی مرنجاب

گزارش‌هایی که هر چند متنوع و مفصل به نظر می‌رسید اما گویای مشکلات اساسی این منطقه نبود. مشکلاتی که ریشه در نبود مدیریت واحد و تخصصی برای منطقه گردشگری مرنجاب، نا آگاهی و سودجویی تورها و تورگردانان، ضعف فعالیت انجمن‌های زیست محیطی و گردشگری در منطقه، ضعف نهادهای تصمیم گیرنده، فراهم نبودن زیرساخت‌های اساسی گردشگری، نبود مالک و سرمایه گذار واحد در منطقه مرنجاب آران وبیدگل و ضعف ارایه خدمات به گرشگران دارد. هدف از این نوشته نیز بررسی مشروح این مشکلات با هدف ریشه یابی و چاره جویی برای حل آن است.

نبود مدیریت واحد و تخصصی برای منطقه گردشگری مرنجاب

از زمان مطرح شدن کویر مرنجاب به عنوان منطقه نمونه گردشگری، مدیریت این منطقه بارها تغییر یافته و دست به دست شده است. زمانی اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، دورانی بخش خصوصی و حتی در برهه‌هایی مردم محلی مدیرت مرنجاب را بر عهده داشته‌اند که البته در هیچ کدام از این دوره‌ها مدیر، اختیارات تام برای اداره منطقه را نداشته و با دخالت‌های نهادهای مختلف روبرو بوده است. تغییر مداوم مدیریت این منطقه سبب شد هیچ یک از متولیان جرات سرمایه گذاری و اتخاذ تصمیمات بلند مدت برای ساماندهی آن را نداشته باشند. در عین حال مدیران مقطعی مرنجاب آران و بیدگل، هیچ کدام در زمینه گردشگری تجربه و تخصص کافی نداشته و نسبت به الزامات و نیازهای مختلف برای ساماندهی مناطق گردشگری آگاهی نداشتند.

قلعه مرنجاب

ناآگاهی و سودجویی تورها و تورگردانان بخش عمده‌ای از مشکلات منطقه کویری مرنجاب به تفکرات صرفا اقتصادی بسیاری از تورهای گردشگری و نا آگاهی آنان از ماهیت کار گردشگری و توریسم بر می‌گردد. بسیاری از این تورها جذب مشتری و کسب در آمد را مهمترین هدف خود در برگزاری تور قرار داده‌اند و در این راه از هر وسیله‌ای که در جذب مشتری تور موثر باشد استفاده می‌کنند. بسیاری از این تورها از بی برنامگی و بی ثباتی مدیریت در مرنجاب سوء استفاده کرده و با برگزاری تورهای مختلط که در آن هیچ ضابطه‌ای برای کنترل روابط فردی حاکم نبود عملا مرنجاب را به مکانی امن برای هنجار شکنان اخلاق اجتماعی تبدیل کردند. علاوه بر مشکلات اخلاقی، بسیاری از تورها تهدیدی جدی برای محیط زیست طبیعی مرنجاب محسوب می‌شوند.

ضعف فعالیت انجمن‌های زیست محیطی و گردشگری در منطقه

در عصر کنونی یکی از اهرم‌های اصلی فشار بر نهادهای تصمیم گیرنده در مورد مسایل زیست محیطی و گردشگری انجمن‌ها و تشکل‌های مردم نهاد یا سمن ها هستند. در بسیاری از مواقع این انجمن‌ها توانسته‌اند با پیگیری‌های خود از تصمیمات و طرح‌های خلاف مصالح و منافع زیست محیطی جلوگیری کنند. از مواردی که سبب شد آسیب‌های جدی به مساله رشد گردشگری مرنجاب وارد شود، نبود چنین تشکل‌های فعال و یا فعالیت ضعیف تشکل‌های موجود است. به جز چند تشکل کم فعالیت، انجمنی در شهرستان آران و بیدگل وجود ندارد که بصورت جدی پیگیر مسایل و مشکلات گردشگری و زیست محیطی در مرنجاب باشد.

محیط زیست

ضعف نهادهای تصمیم گیرنده

اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان متولی مساله گردشگری، و نهادهایی همچون فرمانداری، شورای شهر و شهرداری تصمیم گیران اصلی و مجری طرح‌های ساماندهی گردشگری در هر شهر و منطقه هستند. یکی از دلایل مهم مشکلات کویر مرنجاب را باید کم کاری این نهادها در زمینه توسعه و ساماندهی وضعیت گردشگری منطقه مرنجاب آران و بیدگل دانست. تا کنون هیچ طرح جامع و اجرایی برای بهبود وضعیت گردشگری این منطقه توسط نهادهای مربوطه در آران وبیدگل طراحی و ارایه نشده است. از سوی دیگر هیچ یک از نهادهای شهرستان آران و بیدگل راهکار قابل توجهی برای جذب گردشگران، کسب در آمد بیشتر از راه گردشگری برای مردم و ایجاد اشتغال در این حوزه، ساماندهی محیط‌های گردشگری و توسعه زیرساخت‌های لازم برای توسعه این صنعت سودآور در شهرستان ارایه نکرده‌اند.

فراهم نبودن زیرساخت‌های اساسی گردشگری

امکانات رفاهی، خدماتی و اقامتگاه مناسب و استاندارد از جمله زیرساخت‌های اساسی و لازمه‌های اصلی توسعه گردشگری در هر منطقه است. علی رغم ورود گسترده گردشگران به منطقه کویری مرنجاب، ضعف امکانات زیرساختی در این منطقه به شدت نمایان است. اغلب تورهای خارجی که به شهرستان آران و بیدگل وارد می‌شوند جایی استاندارد و مطابق با حداقل فاکتورهای لازم اقامتی برای اقامت شبانه ندارند.

نبود مالک و سرمایه گذار واحد در منطقه مرنجاب

یکی از مشکلاتی که تا کنون مانع از ساماندهی محوطه پیرامون قلعه تاریخی مرنجاب (دشت مرنجاب) شده است چند مالکیتی بودن این منطقه است. محوطه قلعه مرنجاب در مالکیت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تاغزارها و مراتع آن جزو اراضی ملی و محیط پیرامون آن در مالکیت یکی از شرکت‌های خصوصی در آران و بیدگل است. این مساله در میان اختلافات بین بخش خصوصی و دولتی مالک این منطقه سبب شده تا فرایند سامان دادن به این منطقه به کندی پیش برود و حتی شاهد از بین رفتن و تخریب محوطه سازی‌های انجام شده گذشته به مرور زمان باشیم.

چندین بار حتی سخنانی مبنی بر تصمیم سازمان میراث فرهنگی برای خرید محوطه پبرامونی مرنجاب از بخش خصوصی به گوش رسید اما به دلایل نا معلوم چنین چیزی محقق نشد و مرنجاب در وضعیت چند مالکیتی باقی ماند. در این مدت مدیریت کاروانسرای مرنجاب نیز چندین بار به شرکت‌ها و افراد خصوصی واگذار شده که هیچ کدام فعالیت اساسی برای بهبود اوضاع پذیرش و خدمات دهی به گردشگران انجام نداده‌اند.

ضعف ارائه خدمات به گرشگران

علی رغم ورود تعداد بالای گردشگران به منطقه مرنجاب آران و بیدگل متاسفانه این شهرستان در زمینه ارایه خدمات به توریست‌ها جزو مقصدهای گردشگری کم جاذبه کشور محسوب می‌شود. ضعف خدمات به گردشگران در این منطقه از نبود اقامتگاه مناسب گرفته تا حتی نبود آب آشامیدنی کافی و مورد نیاز تورها در کویر و کاروانسرای مرنجاب را شامل می‌شود. تنها مکانی که در سراسر کویر پهناور آران و بیدگل دارای سرویس‌های بهداشتی است محوطه کاروانسرای مرنجاب است که آن نیز وضعیتی بسیار نامطلوب دارد.

نبود فضای مناسب برای استحمام گردشگران نیز امکان اقامت چند روزه در کویر را از توریست‌های داخلی و خارجی سلب می‌کند و موجب می‌شود آنان عطای دیدن مفصل زیبایی‌های کویر را به لقایش ببخشند. از سوی دیگر تورها و آژانس‌های گردشگری که مقصد سفر آنها کویر مرنجاب آران و بیدگل است چندان توجهی به ارایه خدمات بهتر به گردشگران و مشتریان خود ندارند. زمانی که همواره مشتری تور وجود داشته باشد و بتوان هزینه‌ها را با هدف افزایش سود کم کرد، تورگردانان نیز دغدغه ارایه خدمات بهتر به گردشگران ندارند.

اغلب این تورگردانان حتی زحمت ورود به منطقه کویر مرنجاب را نیز به خود نمی‌دهند و تور را در محدوده شهر آران و بیدگل تحویل راهنمای محلی می‌دهند. وظیفه راهنمای محلی نیز علاوه بر راهنمایی مسیر، تامین غذا، آب و امکانات مورد نیاز تور است. در عوض این کار، تورگردان هزینه اندکی را به عنوان دستمزد به راهنمای محلی می‌دهد و راهنمای محلی هم به دلیل دریافت دستمزد کم مجبور است کیفیت خدمات از جمله غذا، وسایل اسکان و موارد دیگر را پایین آورد تا به حداقل سودی رسیده باشد. نتیجه کلی این فرایند نیز نارضایتی کامل گردشگران از خدمات ارایه شده در تورهای کویر مرنجاب است.

نبود خدمات ثابت امداد و نجات

منطقه‌ای که هر روز صدها گردشگر وارد آن می‌شود و خطراتی از جمله گم شدن، گرفتاری در ریگ، آسیب‌های جسمی ناشی از حوادث، مار و عقرب گزیدگی و انواع مشکلاتی از این قبیل مسافران آن را تهدید می‌کند از داشتن یک پایگاه اختصاصی امداد و نجات محروم است. مشکلی که طی سال‌های گذشته قربانیانی نیز برجای گذاشته اما توجهی به رفع ان از سوی مسوولین شهرستان صورت نگرفته است.

همان طور که اشاره شد موارد فوق تنها بخشی از مشکلات و کاستی‌های موجود بر سر راه ساماندهی گردشگری مرنجاب آران و بیدگل است، مشکلاتی که هر چند اساسی و بزرگ است اما قابل رفع و قابل حل هستند. نهادهای تصمیم گیرنده شهرستان باید با تدوین سند راهبردی توسعه گردشگری در مرنجاب و انجام اقدامات لازم جهت فراهم آوردن زیرساخت‌های اساسی گردشگری، ضعف گذشته را جبران کرده و به جای اتخاذ تصمیمات آنی به فکر چاره اندیشی دایمی باشند. از طرف دیگر به نظر می رسد برای ارتقای ارایه خدمات به گردشگران در محوطه مزرعه مرنجاب به ناچار باید این منطقه دارای مالکیتی یگانه و واحد باشد که در این مورد سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستس و گردشگری می تواند راهکاری مناسب بیاندیشد. امید آن می‌رود که با رفع مشکلات و موانع موجود، در آینده نزدیک شاهد رونق اصولی و اساسی گردشگری در منطقه زیبا و افسونگر کویر مرنجاب آران و بیدگل باشیم.

انتهای پیام/

telegram

پاسخ دهید

سوال امنیتی:
Go to TOP