چاپ خبــر
سنت و انحراف (2)؛

بِیتیسم: آسیب شناسی مجالس عزاداری خانگی زنانه در آران و بیدگل

قدمت بسیاری از جلسات زنانه آران و بیدگل به ندرت به چند سال می‌رسد. از این رو شاید بیراه نباشد اگر عمده دلایل رشد قابل توجه این مراکز را در چشم و هم چشمی‌های معمول زنانه و تلاشی برای ایجاد فضایی برای گذران اوقات فراغت آنان جستجو کنیم.

خطب شکن: هفتم دی ماه سالروز درگذشت بانو منیره یوسفیان است. این بانوی بزرگوار در عمر پر برکت خود در ترویج کلمه‌ی حق، پایه گذار بنایی رفیع شد که هنوز مهد تربیت شاگردان مکتب حضرت زینب(س) است.

قبل از پیروزی انقلاب، ورود به عرصه‌های تبلیغی بسیار دشوار بود. با این حال حاجیه خانم یوسفیان به این عرصه قدم گذاشت و با تلاش‌هایی پی‌گیرانه، شش ماه قبل از پیروزی انقلاب با خرید قطعه زمینی مقدمات ساخت مرکزی برای برگزاری جلسات دینی خواهران را فراهم کرد. بدین ترتیب آرزوی دیرین وی در تاسیس مرکزی تربیتی برای بانوان شهر محقق شد و پایه‌های اولیه‌ی تاسیس موسسه فرهنگی زینبیه بنیان نهاده شد.

با وجود آن که در اوایل کار مجموعه‌ی زینبیه، روضه خوانی زنان به دلایل عرفی کار مرسومی نبود، حاجیه خانم یوسفیان در جلسات هفتگی دوشنبه‌ها به ذکر مصیبت اهل بیت(ع) می‌پرداخت و این کار را افتخاری برای خود عنوان می‌کرد.

در زمان دفاع مقدس و پس از آن، حاجیه خانم با برگزاری جلساتی در گرامیداشت یاد و خاطره‌ی شهدا، موجبات تسکین مادران و همسران شهدا را فراهم می‌کرد و نقش عمده‌ای در پشتیبانی زنان فداکار آران و بیدگل از مردان غیور این خطه داشت. بی دلیل نبود که پس از سال‌های دفاع مقدس، آران و بیدگل از دیگر شهرهای کشور در تقدیم شهدای سرافراز پیشی گرفت و صاحب رتبه‌ی نخست ایثارگری شد.

در نهایت حاجیه خانم یوسفیان در حالی که با وجود شدت درد در حال ذکر صلوات بود دعوت حق را لبیک گفت و در نوزدهم رمضان ۱۴۲۰ ق.، مصادف با هفتم دی ماه ۱۳۷۸ خورشیدی به دیار باقی شتافت. مراسم تشییع پیکر این بانوی بزرگوار به یکی از باشکوه ترین خاطرات تاریخ شهر تبدیل شد. در این مراسم هزاران تن از مردم شهرستان که سوگوار شهادت امیرالمومنین(ع) بودند حضور یافتند تا از زحمات این بانوی فداکار در اعتلای حق قدردانی کنند.

6c9085a4-5761-4f2f-ae9c-463fb9a0cd2e

به بهانه رحلت این بانوی بزرگوار عرصه تبلیغ که می‌توان ایشان را یکی از پایه گذاران اصلی جلسات عزاداری زنانه، آن هم به سیاقی که موجب رشد بینش و گسترش معارف در بین بانوان می‌شد، در قالب دومین مطلب از پرونده سنت و انحراف، نگاهی به حال و روز امروز مجالس عزاداری و جشن خانگی زنانه خواهیم داشت. جلساتی که در چند سال اخیر به شکلی چشم گیر در آران و بیدگل رواج پیدا کرده و ابداعات جالبی مانند پهن کردن سفره‌های مختلف ختم سوره‌ها و اذکار به آن اضافه شده است.

*****

کارکرد جلسات عزاداری زنانه چیست؟

در گذشته جلسات زنانه آران و بیدگل بیشتر به ختم قرآن، خصوصا در ماه‌های رمضان محدود می‌شد و قدمت بسیاری از جلسات زنانه آران و بیدگل که به عزاداری می‌پردازند، به ندرت به چند سال می‌رسد. از این رو شاید بیراه نباشد اگر عمده دلایل رشد قابل توجه این مراکز را، نه دغدغه برای رشد معارف دینی در بین بانوان، بلکه در چشم و هم چشمی‌های معمول زنانه و تلاشی برای ایجاد فضایی برای گذران اوقات فراغت جستجو کنیم. الان هم که درست کردن «بیت الفلان»ها در محلاتی از شهرستان مُد شده، تا جایی که دیدن تابلو پنج شش مرکز جلسات خانگی زنانه در برخی خیابان‌ها، خیلی تو ذوق نمی‌زند!

جلسات زنانه مدرن

اوج کار جلسات زنانه جدید، مربوط است به دو ماه محرم و صفر، کمی هم دو دهه‌ی فاطمیه؛ البته اعیاد مذهبی هم هرگز از قلم نمی‌افتد، آن هم با چاشنی انحرافاتی مثل رقص و لعن! هزینه بیشتر جلسات را هم بانی تامین می‌کند که معمولا از زنان حاضر در جلسه است.

معمولا چنین جلساتی به طور معمول از حضور زنان مملو می‌شود، زنانی که عمدتا سن و سالی از آنان گذشته است؛ منتها این مجالس از دختران خردسال و زنان جوان نیز خالی نیست. نکته جالب این که ساعت این جلسات طوری تنظیم می‌شود که زنان بتوانند پس از اتمام یک جلسه، در جلسه بعدی هم شرکت کنند و معمولا خط سیر خاصی برای شرکت کنندگان وجود دارد. به طوری که خیل زنان در ساعت‌های معینی از کوچه‌ای به کوچه‌ی دیگر و از یک خانه به سوی خانه‌ای دیگر حرکت می‌کنند.

بِیتیسم: خانم جلسه‌ای باسواد نداریم

جلساتی که در خانه‌ها و توسط خود زنان اداره می‌شود، می‌تواند مزایای فرهنگی بسیاری داشته باشد. از جمله‌ی این مزیت‌ها بالا بردن سطح آگاهی بانوان نسبت به مسائل فرهنگی و دینی، احکام، خلق و خوی رفتار دینی، آموزش برای جلوگیری از خطرات تهاجم فرهنگی، آموزش به منظور ساده‌زیستی و پرهیز از تجمل‌گرایی‌های بیهوده و کمرشکن، دوری از چشم و هم‌چشمی، تربیت صحیح فرزندان، داشتن تفریح سالم و اطلاع از احوالات یکدیگر به عنوان یک مسلمان، کمک به همدیگر و در یک کلام آگاهی‌بخشی کامل به آنها در مورد سبک اصیل زندگی اسلامی است.

اما نکته مهم در این جلسات که عدم توجه به آن‌ها می‌تواند آسیب‌های جدی به جامعه وارد نماید؛ استفاده از واعظین بی‌تجربه در امر  دینی، بسنده‌کردن به صدای خوش و نوحه‌سرایی یا مولودی‌خوانی‌های صرف، دادن اطلاعات نادرست دینی، احکامی و اخلاقی توسط برخی از این واعظین و در نهایت چشم ‌و هم‌چشمی  در برگزاری جلسات بین خانم‌ها و تبدیل‌شدن این جلسات برای به رخ کشیدن تجملات خانه و ثروت است.

33bz9j4

بِیتیسم: همه چیز سطحی است

متأسفانه در سال‌های اخیر مشاهده شده که بعضاً برای حضور در این جلسات، بانوان در هر جلسه مبادرت به پوشیدن لباس‌های جدید و آرایش‌های غلیظ مثل حضور در عروسی می‌کنند و  این مساله باعث می‌شود که از حرمت جلسه و هدف اصلی جلسه بازمانده و این جلسات به جلسه‌ شوی لباس، آرایش صورت و در کل، نمایش داشته‌های مالی تبدیل شود.

یکی از زنانی که در این جلسات شرکت کرده معتقد است: «در این جلسات همه چیز سطحی شده و افراد ریشه آن کاری را که انجام می‌دهند، فراموش کرده‌اند و تنها می‌خواهند یک چیزی را نشان دهند. انگار وظیفه خود می‌دانند که عزاداری کنند، اما ریشه‌ها را فراموش کرده‌اند و آن‌ها را رعایت نمی‌کنند.

مثلاً من افرادی را می‌شناسم که برای ایام محرم و صفر هیئت برگزار می‌کنند، اما زمانی که مراسم عروسی این فرد که مداح یا برگزار کننده فلان هیئت هم هست برگزار شد، خیلی از کارهایی صورت گرفت که به طور واضح حرام بود! زمانی که با این صحنه‌ها مواجه شدم، تصمیم گرفتم که در این هیئت شرکت نکنم. چرا که می‌بینم زندگی عادی این فرد هیچ سنخیتی با آرمان‌های کربلا ندارد و من فکر می‌کنم باید زندگی ما هم همان‌گونه باشد که امامان ما می‌پسندند. به نظرم چیزی که این روزها بیشتر از روضه و هیئت‌های مختلف به آن احتیاج داریم این است که سبک زندگی امامان را بیاموزیم و به کار بگیریم.»

این نکته را یکی دیگر از شرکت کنندگان جلسات زنانه نیز تایید می‌کند: «اگر من پرچم امام حسین(ع) بر در خانه‌ام می‌زنم، مردم یک دید دیگر به من دارند. اصلاً مردم به کنار، من خودم که ادعای این را دارم که امام حسین را دوست دارم و عزادارش هستم، باید طوری رفتار کنم که پیش وجدان خودم شرمنده نباشم. بنابراین محبت باید در رفتار من هم تأثیر داشته باشد. نمی‌دانم، انگار همه چیز پوسته است. بارها می‌شنویم که گفته می‌شود که «یک شب هزار شب نمی‌شود» یا «هر چیزی جای خودش»، من فکر می‌کنم این دو جمله زندگی ما را به تباهی می‌کشاند و بیش‌ترین آسیب را به ما می‌زند.»

بِیتیسم: در مجالس خانگی شرکت نمیکنم

یکی از بانوان با اذعان به این که دیگر در جلسات خانگی شرکت نمی‌کند می‌گوید: «معمولاً خانم‌های جلسه‌ای که در این مجالس می‌بینیم، مطالعه ندارند. شاید صدای خوبی داشته و یکی دو تا کتاب هم خوانده باشند، اما اطلاعات آن‌ها کافی نیست و شاید درست و دقیق هم نباشد. وقتی مداحی‌های این افراد را گوش می‌دهیم، متأسفانه نوحه‌ها را از روی آهنگ‌های پاپ می‌خوانند. اصلاً مشخص نیست برای چه کسی می‌خوانند. یعنی اگر در این جلسه نباشیم و این صدا را بشنویم، گمان می‌کنیم برای معشوقه‌ای خوانده می‌شود. از طرفی گاهی واعظان یا همان خانم‌جلسه‌ای‌ها هم هیچ اطلاعات خاصی ندارند. در جلسه‌های عزاداری باید اول معرفت و شعور باشد، بعد همین شعور است که به ما شور می‌دهد و ما را به گریه می‌اندازد.»

672518_183

بِیتیسم: میترسم در خانهام روضه بگیرم!

یک زن خانه دار در مورد برگزاری این جلسات می‌گوید: «متأسفانه چشم ‌و هم‌چشمی زیاد شده و من احساس می‌کنم که در این مجالس راحت نیستم. انگار همه چیز فرمالیته شده و توجه به ظاهر بیش از باطن اهمیت پیدا کرده است. البته برای کسی که باور دینی دارد، هضم این مسائل آسان‌ است، اما برای عده‌ای می‌تواند باعث کج‌فهمی شود و اثر منفی داشته باشد. برای مثال، من به همراه یکی از دوستانم که چندان هم اعتقاداتش قوی نیست، در یک از این مراسم شرکت کردیم. بعد از مراسم او نگاه بدی نسبت به این مراسم در ذهنش باقی ماند…

همه جا این گونه نیست، اما اغلب مجالس این گونه شده که ظاهراً به اسم امام حسین(ع) است و مجلس عزاست، اما در بطن آن اهدافی مثل خودنمایی و نشان‌دادن خانه و زندگی‌ هدف است. طوری شده که من می‌ترسم در خانه‌ام روضه بگیرم و از این جور آدم‌ها دعوت کنم. در واقع برای من سخت می‌شود، اما زمانی که مراسمی ساده و بدون انواع پذیرایی برگزار شود، خیلی از کسانی که شرایط معمولی دارند، می‌توانند چنین مراسمی در خانه خود برگزار کنند.»

بِیتیسم: جلسه اصلی بعد از جلسه اصلی!

اخیرا بعضی زنان شهرستان به عنوان «سفره دار» مشهور شده اند و کار آنان این است که سفره‌های سبزرنگی را که منقش به اسامی متبرک ائمه است، به صورت اجاره به افرادی که قصد برگزاری جلسه دارند، قرض می‌دهند. بعد هم زنان دور آن جمع می‌شوند و مدتی اذکاری را بیان می‌کنند و پس از آن احتمالا غذایی صرف می‌شود و بحث‌های معمول زنانه که غیبت هم جزء جدایی ناپذیر آن است، آغاز می‌شود. این جلسات نه سخنرانی دارد و نه اصلا بیان نکات آموزنده در آن مطرح است، تنها همین مرور اذکار و گردهمایی پس از آن مطرح است…

691579

بِیتیسم: کارخانه حاجت سازی

از جمله بزرگ ترین آسیب‌هایی که نگاه عوامانه به جلسات ذکر اهل بیت وارد می‌کند، نگاه به دین به عنوان کارخانه حاجت سازی است، یعنی هر کسی دردی در زندگی دارد بدون درک محتوا، دلایل و پشت پرده‌های آن یک جلسه برپا می‌کند و حاجت می‌طلبد! این کارها نه تنها مروج نگاه سطحی به دین است، بلکه کارکرد ذکر و توسل را هم به گونه‌ای تغییر می‌دهد…

زنگ خطر

اگر در برگزاری این جلسات، به نحوه پذیرایی، پوشش و سخنران توجه داشته باشیم، مطمئناً با نتایج معکوسی مواجه خواهیم شد و حتی گاهی خود ما موجب تحریف عقاید و آرمان‌هایی که بزرگان دین ما مروج آن بودند، فراهم می‌کنیم. البته برخی از جلسات هنوز به همان روش ساده و بی‌آلایش گذشته برگزار می‌شود، اما جلساتی نیز به دلیل رعایت‌نکردن اصول نتیجه منفی دارد.

139408181607065316482274

به هر شکل اگر اولویت به نوع پذیرایی و یا ظواهر دیگر داده شود، ممکن است در زندگی شخصی افراد نه تنها اثر درستی نداشته باشد، بلکه زندگی‌هایی را که قدری آسیب‌پذیرتر است، تحت الشعاع خود قرار دهد و بالعکس بعضی زندگی‌ها را نیز به سمت تعالی بکشاند. تمام اینها به نحوه برگزاری این گونه مجالس بر می‌گردد.

نکته آخر این که نقش زن در جامعه، خدمت به اصلی ترین بنیان اجتماع و حفظ قوام خانواده است. این جلسات هم هر چند می تواند در این راستا مفید باشد، ولی به نظر برای برخی بانوان تا جایی اهمیت پیدا می کند که توجهشان از وظایف اصلی خود منحرف و حتی موجب بروز اختلاف‌هایی در بین اعضای خانواده نیز می‌شود.

در هر حال گرچه انحراف در این جلسات با این حال و هوا سابقه زیادی ندارد، اما روند رو به رشد برگزاری این نوع جلسات با سبک و سیاق تازه می‌تواند یک زنگ خطر جدی باشد. چرا که از قدیم الایام این جلسات و افرادی که در آن شرکت می‌کرده‌اند، تمام تلاششان این بوده که از اهداف و آرمان‌هایی که معصومین ما برای داشتن یک زندگی سالم و پربرکت نام برده‌اند، پیروی کنند اما آن چه که ما در برخی از این مراسم شاهد هستیم، بیان‌کننده چیز دیگری‌ است!

telegram

  1. علی گفته:

    سلام.مطالب بسیار زیبایی بود.متاسفانه جامعه ما و شهرستانهای مذهبی دچار این آسیب اجتماعی شده اند و از اصل موضوع غافل مانده اند.

پاسخ دهید

سوال امنیتی:
Go to TOP