چاپ خبــر
28-safar
بررسی اجمالی تاریخ صدر اسلام؛

مبارزه با نفوذ فرهنگی از حکومت نبوی(ص) تا حکومت امام مجتبی(ع)

در مقابل رویکردهای فرهنگی، باید راهکارهای مبارزاتی فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد. از این رو امام حسن(ع) با صلحی پیروزمندانه، مقدمات تلاش کردند اعتقادات مردم را تعمیر کنند. کاری که باعث شد آن ظاهری که از اسلام باقی مانده بود کم‌کم مغز و باطن پیدا کند.

خطب شکن: حجت الاسلام محمد تازه مرد از جمله روحانیان شهرستان آران و بیدگل است که در حال حاضر در کنار تحصیل در حوزه علمیه قم، مشغول تدریس و تحقیق در مورد شاخه‌های مختلف علوم اسلامی است.

وی در این گفتگوی کوتاه به بررسی مجمل تاریخ صدر اسلام از زمان ظهور حکومت نبوی(ص) تا دوره کوتاه حکومت امام مجتبی(ع) می‌پردازد. پس از حکومت ۱۰ ساله‌ی رسول خدا(ص)، داستان‌های مربوط به انحراف خلافت رسول الله(ص) از مسیر اصلی رخ داد و در نهایت پس از ۲۳ سال، حکومت ۴ سال و نیمه‌ی  امیرالمومنین(ع) و حکومت چند ماهه‌ی امام مجتبی(ع)، تنها مجال جبهه‌ی حق برای ادامه‌ی راه حکومت حضرت پیامبر(ص) بود. با این حال زمان و اصول سیاسی رسول الله(ص) و امام مجتبی(ع) تفاوت‌ها و شباهت‌هایی به هم داشت که بسیار قابل توجه است.

*****

به نظر شما مهم ترین فصل مشترک حکومت پیامبر(ص) و حکومت امام مجتبی(ع) چه بود؟

یکی از اصول حکومت‌های حق، آگاهی بخشیدن به مردم است، بر خلاف حکومت‌های باطل که بنای خود را بر جهالت مردم نهاده‌اند. از طرف دیگر لزوما مردم پذیرش حکومت‌های حق را ندارند، زیرا قبول آن مستلزم کنار گذاشتن بسیاری از هوس‌ها و دنیاخواهی‌هاست.

این اصل هم در حکومت حضرت رسول(ص) و هم در حکومت‌هایی که امیرالمومنین و امام حسن(ع) اداره کردند، حاکم بود. به همین خاطر همواره یکی از عمده‌ترین مواردی که تلاش‌های این بزرگواران به آن معطوف می‌شد، جنگیدن با طمع و هوس‌های مردم بود. از این رو می‌توان همین نکته را به عنوان اصلی ترین نقطه‌ی مشترک این دو حکومت دانست.

monsouri-poster-28safar-1

چه تفاوت‌هایی در زمان حکومت پیامبر(ص) و امام مجتبی(ع) وجود داشت که موجب شکست ظاهری امام حسن(ع) شد؟

در زمان حکومت رسول الله(ص) لوازمی وجود داشت که باعث شد حکومت ایشان به یکی از اوج‌های تاریخ بشری تبدیل شود. در واقع ساختار اعتقادی مردم در ۱۳ سال دعوت نبوی در مکه به حدی رسیده بود که حکومت اسلامی مجال و بستر رشد و بالندگی پیدا کند.

علاوه بر این هر حکومت زیربنایی انسانی می‌خواهد، باید مدیرانی که در راس حکومت قرار می‌گیرند به دور از هوس‌ها و روزمرگی‌ها تصمیم‌های مهم اداره‌ی جامعه را اتخاذ کنند. از صحابه و انصار پیامبر انسان‌های خردمند و کاردانی در مکتب حضرت رشد پیدا کردند و هر روز بر تعداد این افراد افزوده شد، از این رو فقر مدیر در زمان حکومت رسول الله(ص) بسیار کمتر از زمان امام حسن(ع) بود. شما ببینید امام حسن(ع) باید با انسان‌هایی کار کند که همگی بنده و برده مطامع خود هستند. قصه‌ی پناه بردن فرمانده لشکر امام به سپاه معاویه در زمانی که این دو لشکر آماده جنگ با یکدیگر می‌شدند از داستان‌های آموزنده‌ی صدر اسلام است که انحراف زمان این بزرگوار را آشکار می‌کند. ببینید تا چه حد فساد در جامعه ریشه دوانده بود که حتی بزرگان و سران هم تا این اندازه خود فروخته و منحرف بودند! همین نکته است که نشان می‌دهد نفوذ فرهنگی تا چه حد می‌تواند به پایه‌های حکومت اسلامی ضربه بزند، خصوصا اگر در بین بزرگان و افراد سرشناس جامعه رخ دهد…

پس از عواملی که در شالوده ریزی حکومت نبوی موثر بود، اقداماتی از سوی ایشان برای استمرار و حفظ آن انجام شد که از آن جمله، ایجاد وحدت در بین مسلمانان و از بین بردن خطراتی بود که از جانب دشمنان خارجی جهان اسلام آن روز را تهدید می‌کرد. سومین مرحله‌ی حکومت پیامبر(ص) نیز تکمیل و سازندگی بنایی بود که پایه ریزی شده بود.

حکومت حق همواره دشمنان زیادی دارد، جریان‌های اصلی دشمنی با پیامبر(ص) چه ویژگی‌هایی داشتند؟

در زمان حیات پیامبر(ص) غیر از یهودیان، مشرکان مکه و قبایل اطراف مدینه، دو دشمن پنهان و خطرناک در مقابل حضرت وجود داشت. اول منافقان که حضرت عموما در مقابل آنان مدارا می‌کرد و به خاطر این که دشمنی‌شان سازمان‌یافته نبود، با برخوردهایی توأم با ملایمت، آنان را شرمنده می‌کرد. دومین دشمن خطرناک، هواهای نفسانی و خودخواهی‌های درون قلب‌های مسلمانان بود. در واقع درست است که منافقان در درون خود دچار هوای نفس هستند، ولی هر کس که هوای نفس دارد منافق نیست. این هواها ممکن است در درون هر کس باشد و هر لحظه و در هر شرایطی خود را نشان دهد. راه غلبه بر این دشمن خطرناک نیز تربیت و تزکیه بود که حضرت در طول سال‌های حضور در بین مردم حتی یک لحظه از آن دست بر نداشتند.

با این حال انحراف در جریان غدیر که حادثه‌ای عظیم بود که قرار بود راه حضرت را پس از ایشان ادامه دهد و جامعه‌ی بشری را به سوی مقصود اصلی خود هدایت کند دست مردم را از ولایت معصوم(ع) دور کرد و موجب بروز انحرافاتی بسیار در ادامه مسیر حیات اسلام شد. ۲۳ سال تلاش پیامبر(ص) برای ساختن جامعه با ۲۳ سال انحراف و کج ‌روی کمرنگ شد و در نهایت مردم در حالی به ولی معصوم روی آوردند که پایه‌های حکومت نبوی ترک‌های عمیق خورده بود.

28-safar2-1

اصلی ترین مشکلات فرهنگی و اجتماعی زمان امام حسن(ع) چه بود؟

معاویه پس از حکومتی که در زمان خلیفه‌ی دوم در شام دست و پا کرده بود، چنان جریان تبلیغی را آغاز کرد که در نهایت مردم شام، اسلام را تنها با قرائت معاویه‌ای می‌شناختند. این قرائت منحرف از اسلام، به تدریج کل فضای جامعه‌ی آن روز را آلوده و حتی در مقابل حکومت امیرالمومنین(ع) نیز قد علم کرد.

بنابراین جریان نفاق با رفتار فرهنگی و تبلیغی خود در جهان اسلام پراکنده شده بود و حضرت مجتبی(ع) در مقابل آن موضعی قدرتمند نداشت و فضا برای مبارزه‌ی سخت و جنگ آماده نبود. داستان‌هایی که از غربت حضرت به گوش همگان رسیده است، به خاطر احاطه‌ی فرهنگی جبهه‌ی نفاق در عالم اسلام است، احاطه‌ای که در نهایت کار حکومت حضرت امیر(ع) را هم به تنگنا کشانده بود.

پیامبر(ص) نیز در زمان حکومت خود، خصوصا زمانی که هنوز اسلام قدرت نیافته بود از سوی دشمنان به شدت تحت فشار بودند، با این وجود هرگز حاضر نشدند صلحی را مانند صلح امام مجتبی(ع) قبول کنند. دلیل این تفاوت را در چه می‌بینید؟

شواهد تاریخی نشان می‌دهد امکانات حکومت، آن چنان که برای حضرت رسول(ص) فراهم بود، در اختیار امام حسن(ع) نبود. در زمان امام مجتبی(ع) نه اعتقاد مردم متناسب با آرمان‌های اسلامی بود و نه افرادی که بتوانند بار مسئولیت جامعه‌ی اسلامی را به دوش بکشند پیدا می‌شدند. بنابراین ایشان با به کارگیری سلاحی به نام صلح، راهکار مبارزه‌ی فرهنگی را در پیش گرفتند.

در واقع در مقابل رویکردهای فرهنگی، باید راهکارهای مبارزاتی فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد. از این رو امام حسن(ع) با صلحی پیروزمندانه، مقدمات تلاش کردند اعتقادات مردم را تعمیر کنند. کاری که باعث شد آن ظاهری که از اسلام باقی مانده بود کم‌کم مغز و باطن پیدا کند. کار امام مجتبی(ع) جریان اصیلی از اهل حق را ایجاد کرد که در طول تاریخ در تمام سختی‌ها برای اسلام ماندند و فداکاری کردند و امروز اسلام واقعی به دست مردمان رسیده است و در نهایت حاکم خواهد شد.

telegram

Go to TOP