چاپ خبــر
bank
به بهانه سالروز تصویب قانون بانکداری بدون ربا؛

بانکداری ایران چقدر اسلامی است؟

بانک‌ها به عنوان نهادهای واسط، نقش مهمی در جامعه ایفا می‌کنند و تقریبا در بیشتر فعالیت‌های اقتصادی اثری از حضور آنان به چشم می‌خورد. از این رو آلودگی آن‌ها موجب فساد کل اقتصاد کشور خواهد شد.

خطب شکن: محمدرضا انیسی، کارشناس اقتصادی/ از ابتدای تولد اسلام، شیعه فرصت کمی برای در اختیار داشتن حاکمیت و تجربه‌ی عرصه‌های اجتماعی را در اختیار داشت. از این رو در عین پویایی و برخورداری از عنصر عظیم اجتهاد، بخش اعظم فقه شیعی به بیان احکام فردی پرداخت.

با این حال در دوران‌ معاصر پس‌ از ورود مارکسیسم‌ به‌ حوزه‌ کشورهای‌ اسلامی‌ و ارائه‌ مباحث‌ اقتصادی‌ بر پایه‌ جهان‌بینی‌ مارکسیستی از یک سو و آغاز درخشش جمهوری اسلامی ایران به عنوان حکومتی که قصد داشت در تمام شئون حاکمیت احکام فقه شیعی را محقق کند، در میان‌ پژوهشگران‌ اسلامی‌ حرکتی‌ نو آغاز شد.

از جمله نتایجی که این جریان در پی داشت، مطرح شدن مباحث اقتصاد اسلامی به شکلی منسجم و نظام مند بود. در تدوین‌ و تهیه‌ طرح‌ برپایی‌ حکومت‌ اسلامی در ایران‌ و به‌ لحاظ‌ این‌که‌ همه‌ قوانین‌ اقتصادی‌ و بانکی کشور باید منطبق‌ بر فقه‌ و ایدئولوژی تشیع تدوین‌ می‌شد، این‌ مباحث‌ قوت‌ بیش‌تری‌ گرفت.

تولد بانک در ایران

در ایران تا پیش از پیدایش بانک‌های خارجی، صرافی‌ها عملیات‌های مربوط به این واحد اقتصادی را انجام می‌دادند. پس از آن موسسات بانکی خارجی به ایران راه یافتند و به تدریج بانک‌های ایرانی نیز کار خود را آغاز کردند. با این حال در آستانه پیروزی انقلاب، به خاطر ناکارآمدی بانک‌های ایرانی و دخالت بیگانگان در این موضوع، نظام بانکی ایران به کلی مضمحل و از هم پاشیده شد. عواملی نظیر انتقال سرمایه به خارج توسط سرمایه داران وابسته که خود موسس بانک‌های خصوصی و یا سهامدار عمده آنها بودند، سلب اعتماد مردم نسبت به بانک‌ها و هجوم آنان برای باز پس گرفتن سپرده‌های خود، نکول شدن مطالبات بانک‌ها بعلت فقدان اسناد و نامشخص بودن وضع بدهکاران عمده و رکورد در عملیات بانکی موجب شد پس از پیروزی انقلاب در ۱۷ خرداد ۱۳۵۸ طبق مصوبه شورای انقلاب برای حفظ حقوق صاحبان سپرده و سرمایه‌های ملی و بکار انداختن چرخ‌های تولیدی کشور و تضمین بازپرداخت سپرده‌ها و پس اندازها، بانکهای ایران ملی اعلام شود.

بانکداری اسلامی در ایران

به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی و برقراری جمهوری اسلامی، لزوم استقرار نظام اقتصاد اسلامی به عنوان یکی از ضرورتهای اساسی کشور مطرح شد. مهمترین اقدام عملی در این جهت می‌توانست ریشه کن کردن ربا از سیستم بانکی کشور باشد تا بدینوسیله بنیان یک اقتصاد توحیدی مبتنی بر قسط و عدل گذارده شود.

به همین منظور پس از انقلاب در سال ۱۳۵۸ اقداماتی در جهت اسلامی کردن نظام بانکی به عمل آمد، که این اقدامات را می‌توان در کوشش‌های اولیه برای حذف بهره و برقراری کارمزد در سیستم بانکی و تاسیس بانک اسلامی و توسعه صندوق‌های قرض الحسنه خلاصه نمود.

با این همه، پس از پیروزی انقلاب، گرچه سعی شده اقداماتی در جهت حذف بهره انجام گیرد، تغییر اساسی در سیستم گذشته صورت نگرفت، به طوری که ناگزیر مقدار بهره‌ای که به سپرده‌ها پرداخت می‌شد با درصد کمتری با عنوان جدید «حداقل سود تضمین شده» همچنان پرداخت شد. همچنین دریافت کارمزد و حداقل سود تضمین شده در مورد وامها و اعتبارات پرداختی و سپرده‌های دریافتی بانک‌ها نیز نشان دهنده عدم تغییر اساسی در نظام ربوی گذشته بود. بدیهی است برای حذف کامل بهره از سیستم بانکی باید اقدامات اساسی و اصولی دیگری در کلیه زمینه‌های اقتصادی انجام پذیرد تا همگام با سیستم بانکی، زمینه لازم و ضروری را در اقتصاد کشور در جهت حذف بهره فراهم آورد.

بانکداری بدون ربا نخستین گام بانکداری اسلامی

یکی از اشتباهات رایج در بین کارشناسان بانکی کشور و عامه مردم آن است که بانکداری بدون ربا را معادل بانکداری اسلامی می‌پندارند؛ حال آنکه بانکداری بدون ربا تنها بخشی مهم از بانکداری اسلامی است و نه همه آن.

هدف بانکداری بدون ربا انجام عملیات بانکی به دور از هرگونه شبهه رباست، در حالی که اهداف وسیع بانکداری اسلامی ریشه در اهداف اقتصاد اسلامی دارد و به طور پیوسته منشأ این نوع اهداف نیز در اهداف عالیه مکتب اسلام نهفته است. با این تفاسیر برقراری قسط، عدالت، انصاف و ریشه‌کنی تبعیض، رعایت حقوق ذی‌نفعان و برقراری اخلاق در ابعاد اجتماعی و نیز حتی زیست محیطی، برقراری زمینه‌های رشد و توسعه و دستیابی به استقلال و خوداتکایی اقتصادی از جمله اهداف بانکداری اسلامی به شمار می‌رود.

آیا ربا از بانک‌های ایران حذف شده است؟

با تلاش‌ها و مطالعاتی که در سال‌های اخیر از سوی کارشناسان برای حل مشکل ربا در بانکداری ایران انجام گرفته است، بسیاری از عقود اسلامی به بانک‌ها راه یافته تا مشکل ربا را برطرف کند. با این حال هنوز آگاهی مردم و اطلاع رسانی بانک‌ها در این خصوص بسیار ضعیف است. ضمن این که در بسیاری موارد هنوز عقود اسلامی نتوانسته اند کارآیی لازم را کسب کنند و به همین خاطر بخش عمده‌ای از کارکردهای عملیات‌های بانکی از بین رفته است.

در نهایت باید گفت که بانکداری بدون ربا با وجود آن که پیشرفت‌های نظری خوبی در سال‌های پس از پیروزی انقلاب داشته است، هنوز راه درازی تا تحقق تمام اهداف و کارکردهای بانکداری بدون ربا دارد. علاوه بر این هنوز تمام آن چه در بعد نظری حاصل شده در عمل پیاده نشده و برخی بانک‌ها ترجیح می‌دهند به جای اجرای تعهدات مربوط به قانون بانکداری بدون ربا، مسیر مستقیم و کم هزینه تر بانکداری متعارف را بپیمایند و نسبت به شبهاتی که در مورد ربوی بودن فعالیت‌های آنان وجود دارد، بی تفاوت باشند.

به هر حال با توجه به آن که بانک‌ها به عنوان نهادهای واسطه، نقش مهمی در جامعه ایفا می‌کنند و تقریبا در بیشتر فعالیت‌های اقتصادی اثری از حضور آنان به چشم می‌خورد، آلودگی آن‌ها موجب فساد کل اقتصاد کشور خواهد شد. از این رو توجه بیشتر مسئولان به انطباق عقود و عملیات‌های بانکی با اصول و قوانین اقتصاد و بانکداری اسلامی بسیار حائز اهمیت است.

telegram

  1. arani گفته:

    از بحث های پول قدیم و جدید در باره پول سیاه است . که دولتها طلب مردم و کارکنان خود را با پول سیاه پاک می کردند حکومت ها پولی از جنس آهن به مردم می دادند و تا در زمان جنگ و مواقع ضروری شاهان پول نقد از طلا و نقره و جواهرات در خزانه داشته باشند این پول سیاه که در زمانها و در شهرهای مختلف چاپ می شد که عباسی شاهی غاز و…. فلوس در عراق … پاپاسی در مستعمرات پرتغال و….. بود که کلمه چاپ از کلمه چاو چینی است به معنی تقلبی و بدل که برای چاپ اسکناس گفته می شد بالاخره در هر زمانی گاه بی گاه به خانه های تجار می ریختند و و طلا و نقره آنها می گرفتند و یک کاغذ بنام برات می دادند که در شهر دیگر بتواند کالا بخرد و فقط برای یک شهر نوشته می شد و اسکناس به این صورت اختراع شد و اما پول سیاه و بی ارزش که حکام و پادشاهان به زور به مردم می دادند مردم مجبور به پنهان کردن طلا و نقره خود شدند که پیدا شدن کوزه های قدیمی که خاکستر شده اند بدلیل اکسید شدن نقره در اثر نم و رطوبت زمین است. که اشتباهاً خاکستر می گویند در صورتی خاکستر چه ارزشی دارد که که در کوزه نگه دارند و یا بودایی که نبودند که خاکستر مردگان خود را در کوزه کنند اوج چاپ پول سیاه در زمان صفویه پس از شکست از عثمانی ها بود که چند افسر گرجی را به شهرهای ایران منصوب کردن مثل گرگین خان در هرات که چون مسیحی بود متاسفانه نشر وتبلیغ شیعه بطرف افغانستان و ترکمنستان و تاجکستان و… بعلت مسیحی بودن آنها و خوردن شراب و…. مختل شد. و در ضمن پول مردم می گرفتند و پول سیاه می دادند تا جبران خسارت جنگ و خزانه دولت را پرز کردند . پدر محمود افغان برای اعتراض با جمعی به اصفهان آمد و ترسید اعتراضی بکند به مکه رفت وو نیکسال طول کشید و با افغانهای شهر های دیگر در مکه صحبت کرد . که اعتراض نکنند و قیام کنند لذا علیه گرگین گرجی قیام کردند و مردم بدلیل پس گرفتن پولهای سیاه عباسی طرفدار انها شدند و بعد اشرف افغان پولهای سیاه را می گرفت و پول طلا و نقره اشرفی به آنها می داد . که باعث دوام آنها و سقوط صفویه شد در زمان فتحعلی شاه هم پول های سیاه را را که باید خسارت جنگ ایران و روس را می دادند و نیز نوعی مالیات غیر مستقیم بود برمردم تحمیل کردند این پولها زود پس از چند سال از بین می رفت ولی به جای این پول؛ در خزانه شاه طلا یی بود که دیگر از شاه بود
    در زمان ناصرالدین شاه طلاها هم عیار کمی داشت که دولت عثمانی ؛ طلا ی ایران را نمی گرفتند و یا خیلی ارزان کرده بودند بهرحال خود تجارت و بدهی شان با مسکو.کات می گرفتند از کلک های این السلطان بود برای بدست آوردن هزینه رفتن شاه به اروپا و پول سیاه هم که از گذشته باز هم چاپ می شد و ولی پول دادن آنها تومان پول بدون پشتوانه بود چاپ اسکناس هم که پشتوانه نداشت و نیز توسط انگلیس ها با گرفتن امتیاز برای مردم چاپ می کردند در ابتدا یک لیر و یک تومان و یک روپیه و یک مارک و یک فرانک و دلار و یک ین و یک پوند و یک روبل و…. ارزش یک واحد را داشتند و به مرور زمان ارزش پول ما کم کم شد تا هم اکنون که یک دلار برابر ۳۰۰۰ تومان شده است و…..
    در ابتدا اسکناس ها برات بود و مثلاً فقط در دو شهر مبدا و مقصد مثل تبریز و تهران قابل نقد شدن بود . البته به تجار بعدی می دادند و دست بدست می شد که بعداً شهرهای دیگر هم به آن اضافه شد و کم کم برای تمام شهرهای ایران بدون نام شهر و قابل وصول شد.در زمان رضا شاه برای چپاول پول مردم تعویض اسکناس بنام ریال شد ریال برعکس شده کلمه لیر است که در کشورهای مستعمره انگلیس رایج بود . رضا شاه با چاپ ریال خواست مقدار پول خزانه خود را پیدا کند چونکه به اندازه پولی که تعویض می شد باید در برابر اش پشتوانه در خزانه داشته باشد بالاخره مقداری که برای تعویض نمی آمدند و اگر اسکناس افراد قجری به خارج برده بودند باطل می شد.و وجه آن به نفع دولت بود . برای همین است که دولتها نمی گذارند اشخاص و تجار اموال خود را از گمرکات بصورت طلا از کشور خارج کنند . و کشوری که در انزوا و تحریم و جنگ قرار می گیرد برای تجارت باید از طلا و یا ارزو پول کشورهای معتبر خرید کند ارزش پول آن کشور کم و لذا طلا گران می شود . و همینطور اجناس گران می شود .و مردم نمی توانند خرید کنند تورم کالا در بازار زیاد می شود و فساد و تقلب و دزدی نیز بالا می گیرد و و تجار ورشکست می شوند و اموال آنها را بانکها و … تصاحب میکنند کارخانه ها بسته و کارگران اخراج و بیکار می شوند مردم به گردش و مسافرت کمتر می رود وحتی کمتر از خانه بیرون می آید وروحیه شاد دارند و کمتربه مراسم های مرسوم و مهمانی می دهند و مردم افسرده می شوند .و بیکاری و طلاق زیاد می شود و… واکثر مردم سوء تغذیه می گیرند و بیماری قلبی و…نیز سکته زیاد می شود .ووو….از بحث های بیمه است که شرکتهای بیمه چگونه از مردم کلاهبرداری می کنند .که در جای خود قابل تامل است.

Go to TOP